Mốc phát triển của trẻ từ 0 đến 24 tháng: ba mẹ cần biết

Mỗi tháng bé lại có thêm kỹ năng mới. Bài viết tóm tắt các mốc phát triển chính từ 0 đến 24 tháng, cách chơi cùng con và dấu hiệu nên hỏi bác sĩ sớm.

Hiểu đúng về mốc phát triển

Các mốc dưới đây theo bộ "Learn the Signs. Act Early." của CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ), bản cập nhật năm 2022, chia thành ba nhóm: vận động, ngôn ngữ, giao tiếp và cảm xúc. Mỗi mốc là việc mà đa số trẻ (từ 75% trở lên) đã làm được ở độ tuổi đó.

Mỗi bé lớn theo nhịp riêng: có bé nói sớm mà đi muộn, có bé ngược lại. Hãy so bé với chính bé tháng trước, đừng so với con nhà khác. Nhưng nếu bé chưa đạt một vài mốc, hãy kể với bác sĩ sớm thay vì chờ đợi.

Mốc phát triển từ 2 đến 12 tháng

2 tháng

• Vận động: ngóc đầu khi nằm sấp, cử động cả hai tay hai chân.
• Ngôn ngữ: phát ra âm thanh ngoài tiếng khóc, phản ứng khi nghe tiếng động lớn.
• Giao tiếp: nhìn mặt ba mẹ, cười khi được nói chuyện.

4 tháng

• Vận động: giữ đầu vững khi được bế, chống khuỷu tay khi nằm sấp.
• Ngôn ngữ: ê a, đáp lại khi được nói chuyện, quay đầu về phía giọng ba mẹ.
• Giao tiếp: tự cười để gây chú ý, cười khúc khích khi được trêu.

6 tháng

• Vận động: lật từ sấp sang ngửa, chống tay đỡ người khi ngồi.
• Ngôn ngữ: thay phiên "trò chuyện" bằng âm thanh, thổi phì phì.
• Giao tiếp: nhận ra người quen, cười thành tiếng, với lấy đồ chơi mình muốn.

9 tháng

• Vận động: ngồi vững không cần đỡ, chuyển đồ từ tay này sang tay kia.
• Ngôn ngữ: bập bẹ "ma ma", "ba ba", giơ tay đòi bế.
• Giao tiếp: sợ người lạ, quay lại khi được gọi tên, cười khi chơi ú òa.

12 tháng

• Vận động: vịn đứng dậy, vịn đồ đạc đi men, nhón đồ nhỏ bằng hai ngón tay.
• Ngôn ngữ: vẫy tay "bai bai", gọi "ba", "mẹ", hiểu chữ "không".
• Giao tiếp: chơi vỗ tay theo bài hát, tìm đồ chơi bị giấu dưới khăn.

Mốc phát triển từ 15 đến 24 tháng

15 tháng

• Vận động: tự bước được vài bước, bốc thức ăn tự ăn.
• Ngôn ngữ: cố nói 1–2 từ ngoài "ba", "mẹ", chỉ tay để đòi đồ.
• Giao tiếp: ôm hôn ba mẹ, mang đồ mình thích ra khoe.

18 tháng

• Vận động: tự đi không cần vịn, vẽ nguệch ngoạc, tập cầm thìa.
• Ngôn ngữ: cố nói từ 3 từ trở lên ngoài "ba", "mẹ", làm theo lời nhờ đơn giản.
• Giao tiếp: chỉ cho ba mẹ xem thứ mình thấy hay, bắt chước việc nhà.

24 tháng

• Vận động: chạy, đá bóng, tự xúc thìa ăn.
• Ngôn ngữ: nói cụm 2 từ như "mẹ bế", chỉ được ít nhất 2 bộ phận cơ thể.
• Giao tiếp: nhận ra khi người khác buồn hay đau.

Lưu ý: theo bộ mốc này, đa số trẻ tự bước vài bước lúc 15 tháng và đi vững lúc 18 tháng; bé 12 tháng mới vịn đứng, đi men là vẫn đúng mốc.

Ba mẹ có thể làm gì ở từng giai đoạn?

• 0–6 tháng: cho bé nằm sấp chơi khi bé thức và có người lớn bên cạnh. WHO khuyên bé chưa biết bò nên nằm sấp tổng cộng ít nhất 30 phút mỗi ngày, chia nhiều lần. Không bao giờ lắc mạnh em bé.
• Nói chuyện, đọc sách, hát mỗi ngày: nhại lại tiếng ê a rồi chờ bé "đáp", gọi tên đồ vật, kể bé nghe ba mẹ đang làm gì.
• 6–12 tháng: chơi ú òa, xếp khối, dạy bé vẫy tay, để đồ chơi hơi xa cho bé bò tới lấy.
• 12–24 tháng: cho bé phụ việc nhà nhỏ, chơi giả vờ nấu ăn, chơi bóng ngoài sân; gọi tên cảm xúc của bé.
• Bớt gò bó: WHO khuyên không để bé bị giữ một chỗ (xe đẩy, ghế ăn, địu) quá 1 giờ mỗi lần.

Màn hình: càng ít càng tốt

Theo WHO, trẻ dưới 1 tuổi và trẻ 1 tuổi không nên xem màn hình (ti vi, điện thoại); trẻ 2 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày, càng ít càng tốt. Khi bé ăn hay quấy, hãy thay điện thoại bằng bài hát, cuốn sách.

Chọn đồ chơi an toàn, đúng tuổi

Bé nhỏ chỉ cần đồ chơi đơn giản như xúc xắc, khối xếp, bóng mềm, sách vải. Ba mẹ lưu ý:

• Chọn đúng độ tuổi ghi trên bao bì.
• Đồ chơi và từng chi tiết phải to hơn miệng bé để tránh hóc; cẩn thận với pin cúc, nam châm nhỏ có thể rơi ra.
• Đồ nhựa chắc chắn, có ghi không độc hại; thú bông may chắc, không nhồi hạt.
• Gỡ dây, ruy băng lỏng để tránh quấn cổ; tránh đồ chơi kêu quá to.
• Tháo đồ chơi treo nôi khi bé được 5 tháng hoặc khi bé bắt đầu chống tay, chống gối, tùy điều gì đến trước.

Theo dõi cùng bác sĩ ở các lần khám định kỳ

Mỗi lần bé đi tiêm chủng hay khám sức khỏe, hãy kể với bác sĩ những gì ba mẹ quan sát được. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyến nghị sàng lọc phát triển cho mọi trẻ lúc 9, 18 và 30 tháng, sàng lọc tự kỷ lúc 18 và 24 tháng, và bất cứ khi nào có lo ngại.

Nếu bé chưa đạt mốc, đừng "chờ thêm cho chắc". Cảm nhận của cha mẹ thường đúng, và hỗ trợ sớm có thể tạo khác biệt lớn cho bé.