Trẻ bị ho, sổ mũi, nghẹt mũi: cách chăm sóc tại nhà an toàn

Ho, sổ mũi, nghẹt mũi là chuyện bé nào cũng gặp, nhất là lúc giao mùa hay khi bé bắt đầu đi nhà trẻ. Bài viết giúp ba mẹ chăm bé đúng cách tại nhà, tránh những việc có hại và nhận ra sớm khi nào cần đưa bé đi khám.

Vì sao bé hay ho, sổ mũi?

Phần lớn các đợt ho, sổ mũi ở trẻ nhỏ là cảm lạnh do virus. Virus lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi và qua tay, đồ chơi dính virus. Bé thường chảy nước mũi, nghẹt mũi, hắt hơi, ho, có thể sốt nhẹ và biếng ăn.

Cảm lạnh thường đỡ dần sau khoảng 7–10 ngày, có khi kéo dài tới 2 tuần; tiếng ho có thể còn lâu hơn một chút. Vì bệnh do virus nên kháng sinh không giúp bé khỏi nhanh hơn. Ho cũng là phản xạ giúp bé đẩy đờm ra ngoài, nên ba mẹ không cần tìm mọi cách để “cắt cơn ho”.

Làm sạch mũi cho bé bằng nước muối sinh lý

Trẻ nhỏ chưa biết xì mũi nên khi mũi tắc, bé khó bú và ngủ không yên. Nước muối sinh lý giúp chất nhầy loãng ra, dễ lấy ra ngoài.

1. Rửa tay sạch. Dùng lọ nước muối sinh lý loại nhỏ mũi, còn hạn dùng và để riêng cho bé.
2. Đặt bé nằm nghiêng hoặc bế bé tựa vào tay. Nhỏ vài giọt vào một bên mũi, chờ khoảng 2–3 phút cho chất nhầy mềm ra.
3. Lau phần nước mũi chảy ra bằng khăn hoặc giấy mềm, dùng xong bỏ đi ngay.
4. Nếu còn nhiều nhầy, dùng dụng cụ hút mũi dạng quả bóp: bóp xẹp quả bóp trước, đặt đầu hút vừa khít ở lỗ mũi rồi thả tay từ từ. Không đưa đầu hút vào sâu trong mũi.
5. Rửa sạch đầu hút trước khi làm bên mũi còn lại. Xong việc, rửa kỹ dụng cụ và để khô.

Nên làm sạch mũi trước khi cho bé bú hoặc ăn. Chỉ hút khi bé thật sự nghẹt mũi, không làm quá nhiều lần trong ngày vì dễ làm tổn thương niêm mạc mũi. Nếu bé giãy khóc mạnh, hãy dừng lại và thử sau. Không dùng miệng người lớn hút mũi trực tiếp cho bé, vì vi khuẩn từ miệng người lớn dễ lây sang con.

Cho bé bú, ăn uống và ngủ thế nào?

• Bú mẹ nhiều cữ hơn: bé nghẹt mũi thường bú ngắt quãng, mau mệt. Cho bé bú ít một nhưng nhiều lần.
• Uống đủ nước: nước giúp đờm, nhầy loãng hơn, bé dễ thở hơn. Bé đã ăn dặm có thể uống thêm nước, ăn cháo, súp mềm, chia nhiều bữa nhỏ và không ép bé ăn hết. Không cho trẻ nhỏ uống đồ quá nóng.
• Làm ẩm không khí: trời hanh khô có thể dùng máy tạo ẩm (vệ sinh máy thường xuyên), hoặc bế bé ngồi một lúc trong phòng tắm có hơi nước ấm.
• Ngủ đủ và ngủ an toàn: cho bé nghỉ ngơi nhiều. Vẫn đặt bé ngủ ngửa trên mặt phẳng chắc, không kê gối hay chèn chăn nâng đầu bé nhỏ (xem thêm bài về giấc ngủ an toàn của shop).
• Giữ không khí trong lành: không hút thuốc trong nhà, không để bé gần bếp đun có khói. Cả nhà rửa tay bằng xà phòng thường xuyên.

Những điều ba mẹ không nên làm

• Không tự mua thuốc ho, thuốc cảm, thuốc thông mũi cho trẻ nhỏ. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) không khuyên dùng các thuốc ho, cảm bán sẵn cho trẻ dưới 4 tuổi vì có thể gây hại nghiêm trọng. Hệ thống y tế Anh (NHS) khuyên không dùng thuốc thông mũi cho trẻ dưới 6 tuổi. Trẻ lớn hơn cũng chỉ dùng khi bác sĩ, dược sĩ hướng dẫn.
• Không cho bé dưới 12 tháng ăn, uống mật ong, kể cả các món hấp, ngâm mật ong, vì có nguy cơ ngộ độc do vi khuẩn botulinum.
• Không tự cho bé uống kháng sinh hay thuốc giảm ho; chỉ dùng khi bác sĩ đã khám và chỉ định.
• Không dùng mẹo dân gian dễ gây bỏng, gây sặc: không cho bé xông nồi nước lá nóng, không bôi dầu gió, dầu nóng lên mũi, mặt bé, không dùng tay móc họng cho bé nôn đờm. Dầu bôi ngực chỉ dùng khi đã hỏi bác sĩ, dược sĩ. Không ép bé uống nước lá, siro tự pha, nhất là khi bé đang ho, đang khóc.
• Thuốc hạ sốt chỉ dùng khi cần, theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ, đúng liều theo cân nặng. Không dùng aspirin cho trẻ. Cách đo nhiệt độ và chăm bé sốt, ba mẹ xem bài về trẻ bị sốt của shop.

Đếm nhịp thở để phát hiện sớm viêm phổi

Đôi khi ho, sổ mũi tiến triển thành viêm phổi. Thở nhanh là dấu hiệu sớm, ba mẹ có thể tự kiểm tra tại nhà:

• Đếm khi bé nằm yên hoặc đang ngủ, không khóc, không bú.
• Vén áo, nhìn ngực hoặc bụng bé phồng lên, xẹp xuống; mỗi lần hít vào và thở ra tính là một nhịp. Đếm trọn 1 phút.
• Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bé thở nhanh khi: dưới 2 tháng tuổi thở từ 60 lần/phút trở lên; từ 2 đến dưới 12 tháng từ 50 lần/phút trở lên; từ 12 tháng đến 5 tuổi từ 40 lần/phút trở lên.

Ba mẹ cũng để ý rút lõm lồng ngực: mỗi khi bé hít vào, phần dưới lồng ngực, chỗ giữa ngực và bụng, lõm sâu vào. Thấy bé thở nhanh, rút lõm lồng ngực, khò khè, thở rít khi nằm yên hay môi tím tái, hãy đưa bé đi khám ngay.