Trẻ bị tiêu chảy: nhận biết mất nước và bù nước bằng oresol

Cập nhật 01/11/2026 · 6 phút đọc · Kids Mom Plaza tổng hợp

Tóm tắt nhanh

Tiêu chảy là đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày; điều nguy hiểm nhất là mất nước.
Tiếp tục cho bé bú mẹ và cho ăn bình thường, không kiêng khem.
Pha oresol đúng như hướng dẫn in trên gói, cho bé uống từng ngụm nhỏ bằng thìa hoặc cốc.
Kẽm chỉ dùng khi được kê đơn; không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh.
Phân có máu, nôn nhiều, li bì, có dấu hiệu mất nước, hoặc bé từ 3 tháng tuổi trở xuống: đưa đi khám ngay.

Tiêu chảy rất hay gặp ở trẻ nhỏ, và điều nguy hiểm nhất không nằm ở số lần đi ngoài mà ở chỗ bé có thể bị mất nước rất nhanh. Bài viết giúp ba mẹ nhận biết mất nước, bù nước đúng cách và biết khi nào cần đưa bé đi khám ngay.

Thế nào là tiêu chảy?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Bé bú mẹ hoàn toàn thường đi phân sệt, mềm, nhiều lần trong ngày; đó không phải là tiêu chảy.

Nguyên nhân hay gặp là nhiễm virus (như virus rota), vi khuẩn hoặc ký sinh trùng. Mầm bệnh lây qua thức ăn, nước uống bị nhiễm bẩn và bàn tay không sạch. Phần lớn đợt tiêu chảy tự hết trong khoảng 5–7 ngày. Trong thời gian đó, bé mất nước và muối khoáng qua phân và chất nôn; trẻ càng nhỏ càng dễ mất nước nhanh.

Nhận biết bé bị mất nước

Mỗi lần thay tã, cho bú, ba mẹ để ý các dấu hiệu sau:

Có mất nước: bé quấy, bứt rứt, khát và uống nước háo hức; mắt trũng; môi, miệng khô; tã ít ướt hơn hoặc nhẹ hơn mọi khi; khóc không có nước mắt; bé còn thóp thì thóp có thể lõm xuống.
Mất nước nặng: bé li bì, lơ mơ, khó đánh thức; không uống được hoặc uống rất kém; mắt trũng sâu; véo nhẹ da bụng rồi buông ra thì nếp da mất rất chậm. Đây là tình trạng cấp cứu, cần đưa bé đến bệnh viện ngay.

Với bé nhỏ, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) lưu ý: khô miệng hoặc không đi tiểu từ 3 giờ trở lên là dấu hiệu mất nước, cần báo bác sĩ ngay.

Vẫn cho bú, vẫn cho ăn

Bé bú mẹ: tiếp tục cho bú như bình thường, không ngừng sữa mẹ. Nếu bé hay nôn, cho bú cữ ngắn mà nhiều lần hơn.
Bé đã ăn dặm: không kiêng khem. Cho bé ăn món quen, mềm, dễ tiêu như cháo, cơm nát, thịt nạc, rau, trái cây, sữa chua; chia nhiều bữa nhỏ. Hạn chế món nhiều dầu mỡ.
Bé uống sữa công thức: pha đúng như mọi ngày, không pha loãng hơn.

Ăn đủ trong và sau đợt bệnh giúp bé không sụt cân, không rơi vào vòng luẩn quẩn tiêu chảy – suy dinh dưỡng.

Bù nước bằng oresol đúng cách

Oresol là dung dịch bù nước và điện giải (ORS), gồm muối và đường theo tỉ lệ chuẩn, giúp cơ thể hấp thu lại nước và muối khoáng đã mất. Đây là cách bù nước được WHO khuyến cáo cho trẻ tiêu chảy.

Pha đúng như hướng dẫn in trên gói. Mỗi loại gói có lượng nước pha khác nhau, nên ba mẹ đọc kỹ và đong nước cho chính xác. Dùng nước đun sôi để nguội, đổ hết gói, khuấy cho tan.
Không tự thay đổi công thức: không pha đặc hơn hay loãng hơn, không chia nhỏ gói, không thêm đường hay muối, không pha với sữa hoặc nước trái cây.
Cho uống từ từ: dùng thìa hoặc cốc, cho bé uống từng ngụm nhỏ. Nếu bé nôn, tạm dừng một lát rồi cho uống lại chậm hơn, ít một.
Uống bao nhiêu: theo hướng dẫn trên gói và của nhân viên y tế; thường cho bé uống sau mỗi lần đi ngoài.
Bảo quản: dung dịch đã pha chỉ dùng trong thời gian ghi trên gói; quá thời gian thì đổ bỏ và pha gói mới.

Bé dưới 6 tháng đang bú mẹ hoàn toàn: tiếp tục cho bú nhiều hơn. Theo WHO, bé bú mẹ hoàn toàn bị tiêu chảy vẫn nên được uống thêm oresol bên cạnh sữa mẹ; ba mẹ cho bé đi khám sớm để nhân viên y tế hướng dẫn cách cho uống. Không dùng nước ngọt, nước trái cây hay đồ uống thể thao thay cho oresol, vì chúng nhiều đường và không đúng thành phần muối khoáng.

Kẽm và thuốc: chỉ dùng khi có chỉ định

Kẽm: WHO khuyến cáo bổ sung kẽm cho trẻ bị tiêu chảy vì giúp rút ngắn đợt bệnh và giảm lượng phân. Ba mẹ chỉ cho bé dùng khi bác sĩ, nhân viên y tế kê đơn, đúng liều và đủ số ngày được hướng dẫn.
Không dùng thuốc cầm tiêu chảy nếu bác sĩ không chỉ định. Hệ thống y tế Anh (NHS) khuyên không cho trẻ dưới 12 tuổi dùng thuốc cầm tiêu chảy.
Không tự dùng kháng sinh. Nhiều đợt tiêu chảy do virus nên kháng sinh không có tác dụng, và kháng sinh dùng không đúng còn có thể gây tiêu chảy. Bác sĩ sẽ quyết định khi nào cần dùng.
Không tự cho bé uống thuốc nam, nước lá hay các mẹo truyền miệng.

Phòng tiêu chảy cho bé

Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi nấu ăn, trước khi cho bé ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi thay tã cho bé.
Dùng nước sạch, đun sôi khi pha, nấu cho bé; thức ăn nấu chín, bảo quản cẩn thận.
Cho bé bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục bú mẹ đến 2 tuổi.
Cho bé uống vắc xin rota đúng lịch. Theo Bộ Y tế và UNICEF, đây là cách hiệu quả nhất để phòng tiêu chảy cấp do virus rota. Lịch cụ thể, ba mẹ xem bài lịch tiêm chủng cho trẻ dưới 2 tuổi của shop hoặc hỏi trạm y tế.
Khi bé đang bị tiêu chảy: giặt riêng quần áo, khăn bẩn; lau nhà vệ sinh, tay nắm cửa mỗi ngày. Cho bé nghỉ ở nhà, chỉ đi nhà trẻ lại khi đã hết tiêu chảy và nôn ít nhất 2 ngày.

Khi nào cần đưa bé đi khám ngay

Phân có máu.
Có dấu hiệu mất nước: bé nhỏ tã khô, không đi tiểu từ 3 giờ trở lên; bé lớn đi tiểu ít hơn hẳn mọi ngày; khô miệng, khóc không có nước mắt, mắt trũng, thóp lõm.
Mất nước nặng: li bì, khó đánh thức, không uống được hoặc uống rất kém, véo da bụng mất rất chậm: đưa đến bệnh viện ngay, gọi cấp cứu 115 nếu cần.
Nôn nhiều lần, không giữ được nước uống; nôn ra dịch màu xanh, vàng xanh hoặc có máu.
Bé lừ đừ, kém linh hoạt, quấy khóc bất thường, bỏ bú hoặc không chịu ăn uống.
Bé từ 3 tháng tuổi trở xuống bị tiêu chảy; bé dưới 12 tháng bị tiêu chảy mà ba mẹ thấy lo lắng.
Bé bị sốt kèm tiêu chảy, nhất là bé nhỏ.
Đau bụng dữ dội hoặc đau từng cơn.
Tiêu chảy kéo dài quá 7 ngày, hoặc nôn quá 2 ngày.
Da, môi tái xám, tím hoặc nổi vân; thở nhanh, thở khó.

Bài viết tổng hợp để ba mẹ tham khảo, không thay thế lời khuyên của bác sĩ. Khi bé có dấu hiệu bất thường, ba mẹ hãy đưa bé đến cơ sở y tế.

Nguồn tham khảo