Cách tắm cho trẻ sơ sinh an toàn tại nhà
- Nước tắm khoảng 37–38°C, ấm gần bằng thân nhiệt; luôn thử bằng cổ tay hoặc khuỷu tay.
- Phòng tắm kín gió, ấm khoảng 28–30°C; tắt quạt, không để điều hòa thổi thẳng vào bé.
- Trẻ sơ sinh không cần tắm mỗi ngày; 2–3 lần/tuần là đủ, các ngày khác lau mặt, cổ, tay, mông.
- Khi rốn chưa rụng, ưu tiên tắm lau từng phần và giữ rốn khô.
- Không bao giờ để bé một mình trong chậu, dù chỉ một giây.
Lần đầu tự tắm cho con, nhiều ba mẹ lo bé bị lạnh, bị trơn tuột tay hay nước vào rốn. Chỉ cần chuẩn bị kỹ và làm đúng trình tự, việc tắm sẽ nhanh gọn và trở thành lúc gắn kết dễ chịu của cả nhà.
Khi nào tắm và bao lâu tắm một lần?
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyên chờ 24 giờ sau sinh mới tắm lần đầu; nếu không thể chờ lâu như vậy thì ít nhất 6 giờ. Lần tắm đầu tiên này thường do nhân viên y tế thực hiện ở bệnh viện.
Khi về nhà, trẻ sơ sinh không cần tắm hằng ngày. Tắm 2–3 lần mỗi tuần là đủ; những ngày còn lại ba mẹ lau rửa mặt, cổ, tay và vùng mông cho bé. Nếu trời nóng hoặc bé thích tắm, tắm hằng ngày cũng được, miễn là giữ ấm tốt.
Hãy chọn lúc bé tỉnh táo, dễ chịu. Tránh tắm ngay sau khi bé vừa bú no, hoặc khi bé đang đói, đang buồn ngủ. Mùa đông nên tắm vào lúc ấm nhất trong ngày.
Chuẩn bị phòng, nước và đồ dùng
- Phòng tắm: kín gió, đóng cửa, tắt quạt, không để điều hòa thổi thẳng vào bé. Nhiệt độ phòng nên khoảng 28–30°C; trời lạnh có thể bật máy sưởi để làm ấm phòng trước.
- Nước tắm: khoảng 37–38°C, tức là ấm gần bằng thân nhiệt, không nóng. Cho nước lạnh vào chậu trước rồi mới pha thêm nước nóng, khuấy đều để không còn chỗ nóng cục bộ. Thử bằng cổ tay hoặc khuỷu tay; nếu có nhiệt kế đo nước thì càng chính xác. Mức nhiệt khuyến nghị có thể khác nhau đôi chút tùy hướng dẫn của bác sĩ.
- Mực nước: chỉ cần nước nông, khoảng 5–10 cm.
- Đồ dùng: 2 chậu sạch (một chậu tắm, một chậu tráng), khăn xô mềm, khăn tắm to, bông hoặc gạc sạch, tã và quần áo sạch, khăn ủ ấm. Bày tất cả trong tầm tay trước khi cởi đồ cho bé.
- Sữa tắm: trong tháng đầu, tốt nhất chỉ dùng nước sạch. Về sau nếu cần, chọn sữa tắm dịu nhẹ dành cho trẻ sơ sinh, dùng ít và tráng thật sạch. Chưa nên dùng dầu, kem dưỡng cho bé dưới 1 tháng tuổi.
Nếu nhà dùng bình nóng lạnh, nên để nhiệt độ tối đa không quá 50°C để giảm nguy cơ bé bị bỏng nước.
Trình tự tắm cho bé
- Rửa tay sạch và thử lại nhiệt độ nước một lần nữa.
- Lau mặt khi bé còn quấn khăn: dùng bông hoặc gạc thấm nước ấm lau mắt từ khóe trong ra ngoài, mỗi bên mắt một miếng riêng. Sau đó lau mặt và vành tai. Không ngoáy vào trong lỗ tai, không dùng tăm bông cho tai bé.
- Gội đầu: bế bé ngửa trên cánh tay, bàn tay đỡ đầu và gáy, dùng ngón tay ép nhẹ vành tai để nước không chảy vào tai. Gội nhanh bằng nước ấm rồi lau khô tóc ngay.
- Thả bé vào chậu: cởi đồ, tháo tã, lau sạch vùng mông nếu bẩn. Một tay đỡ đầu, vai và giữ chắc cánh tay bé, đặt chân bé xuống nước trước rồi từ từ hạ người xuống. Mặt và đầu bé luôn ở trên mặt nước.
- Tắm từ trên xuống: cổ, nách, ngực, bụng, tay, lưng, chân; chú ý các nếp gấp ở cổ, nách, khuỷu tay, bẹn. Vùng sinh dục và hậu môn rửa sau cùng. Thỉnh thoảng vốc nước ấm lên người để bé không bị lạnh.
- Tráng lại bằng chậu nước sạch thứ hai.
- Lau khô và ủ ấm: bế bé ra, quấn ngay vào khăn, thấm khô nhẹ nhàng, nhất là các nếp da. Mặc tã, quần áo và ủ ấm cho bé.
- Đổ nước đi ngay sau khi tắm xong.
Thao tác càng nhanh gọn, bé càng ít bị lạnh. Nếu bé khóc nhiều hoặc sợ nước, ba mẹ có thể quay lại tắm lau vài hôm rồi thử lại.
Tắm khi rốn chưa rụng
Rốn của bé thường rụng khi được khoảng 1–2 tuần tuổi. Trong thời gian này, nên tắm lau (tắm từng phần) thay vì ngâm cả người vào chậu, để chân rốn mau khô. Cách làm có thể khác nhau tùy hướng dẫn của bác sĩ, ba mẹ nên hỏi lại nơi bé sinh khi xuất viện.
- Đặt bé trên mặt phẳng chắc chắn, có lót khăn mềm. Nếu là bàn hoặc giường cao, luôn giữ một tay trên người bé.
- Quấn bé trong khăn khô, chỉ mở phần đang lau rồi đắp lại ngay.
- Lau mặt trước, sau đó đến cổ, nách, tay, ngực, lưng, chân; vùng mặc tã lau sau cùng.
- Tránh làm ướt rốn. Nếu rốn dính nước tiểu hay phân, lau sạch bằng nước sạch rồi thấm khô bằng gạc sạch.
- Mặc tã thấp dưới rốn để rốn luôn thông thoáng.
Khi rốn đã rụng và chân rốn khô hẳn, ba mẹ có thể chuyển sang tắm trong chậu. Bé yếu, đang ốm hoặc trời quá lạnh cũng nên tắm từng phần và ủ ấm phần chưa tắm.
Nguyên tắc an toàn khi tắm
- Không bao giờ để bé một mình trong chậu, dù chỉ một giây. Trẻ có thể đuối nước chỉ trong vài phân nước. Nếu cần đi đâu, hãy bế bé theo.
- Người lớn trực tiếp trông bé, không giao cho anh chị còn nhỏ tuổi.
- Không tắm bé dưới vòi nước đang chảy; không dùng ghế tắm vì có thể bị lật.
- Rút phích cắm các thiết bị điện để gần chỗ tắm.
- Không tắm khi bé đang bị lạnh; giữ ấm cho bé trong và sau khi tắm.
- Bé sặc nước, ho không dứt, khó thở, tím tái hoặc lả đi trong hay sau khi tắm: gọi cấp cứu 115 ngay.
- Bé bị bỏng nước nóng, da đỏ hoặc phồng rộp.
- Sau tắm bé lạnh, run, môi tím, thân nhiệt dưới 35,5°C dù đã được ủ ấm.
- Bé sốt từ 37,5°C trở lên, bỏ bú, li bì hoặc ít cử động.
- Rốn đỏ, sưng, rỉ dịch vàng, có mủ hoặc mùi hôi.
- Da nổi mẩn đỏ lan rộng, phồng rộp hoặc bong tróc nhiều sau khi tắm.
Bài viết tổng hợp để ba mẹ tham khảo, không thay thế lời khuyên của bác sĩ. Khi bé có dấu hiệu bất thường, ba mẹ hãy đưa bé đến cơ sở y tế.
- WHO – Postnatal care for mothers and newborns (tóm tắt hướng dẫn 2013)
- AAP (HealthyChildren.org) – Bathing your baby
- NHS – Washing and bathing your baby
- NHS Best Start in Life – Bathing your baby
- Bệnh viện Nhi Trung ương – Chăm sóc da, mắt, rốn ở trẻ sơ sinh
- Bệnh viện Nhi Trung ương – An toàn khi tắm cho trẻ