Chăm sóc rốn trẻ sơ sinh: khi nào rụng, dấu hiệu nhiễm trùng

Phần cuống rốn còn lại sau khi sinh sẽ tự khô và rụng trong những tuần đầu. Chăm sóc rốn đúng cách khá đơn giản: giữ sạch, giữ khô, để rốn tự lành và biết sớm các dấu hiệu bất thường.

Rốn của bé thay đổi thế nào, khi nào rụng?

Sau khi cắt, dây rốn được kẹp lại. Tùy nơi, kẹp rốn sẽ được nhân viên y tế tháo sau vài ngày hoặc để rụng cùng cuống rốn; ba mẹ không tự tháo kẹp. Trong 1–2 tuần đầu, cuống rốn khô dần, teo lại và chuyển màu sẫm hơn. Phần lớn rốn rụng trong khoảng 5–15 ngày sau sinh. Nếu bé phải dùng kháng sinh hoặc rốn bị nhiễm trùng, thời gian có thể lâu hơn. Quá 3 tuần mà rốn vẫn chưa rụng thì ba mẹ nên đưa bé đi khám.

Dây rốn không có dây thần kinh nên bé không thấy đau khi rốn rụng. Lúc rốn sắp rụng hoặc vừa rụng, thấy vài giọt máu dính trên tã là bình thường. Ba mẹ không nên tự giật hay cắt rốn, kể cả khi rốn chỉ còn dính một chút; hãy để rốn tự bong.

Cách giữ rốn sạch và khô mỗi ngày

1. Rửa tay bằng xà phòng trước khi chạm vào vùng rốn. Khi không cần thiết, hạn chế sờ vào rốn.
2. Quan sát rốn mỗi ngày, nhân lúc thay tã hoặc thay đồ: chân rốn và vùng da xung quanh có đỏ, có dịch hay có mùi lạ không.
3. Chỉ lau rốn khi bị dính nước tiểu, phân hoặc bẩn. Dùng gạc hoặc bông sạch thấm nước sạch (nước đun sôi để nguội), lau nhẹ từ chân rốn ra ngoài, rồi thấm thật khô bằng gạc khô.
4. Để rốn hở cho thoáng. Nếu muốn che, chỉ phủ hờ một lớp gạc mỏng sạch, không băng kín, không quấn chặt.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị chăm sóc rốn sạch và khô cho trẻ sinh tại cơ sở y tế. Viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cũng cho biết không cần bôi cồn lên cuống rốn. Tuy vậy, một số bệnh viện trong nước vẫn hướng dẫn sát trùng quanh rốn bằng cồn. Cách làm có thể khác nhau tùy hướng dẫn của bác sĩ, vì vậy ba mẹ nên làm đúng theo hướng dẫn khi xuất viện của nơi bé sinh.

Những điều không nên làm

• Không đắp, rắc hay bôi lên rốn bất cứ thứ gì như thuốc bột, thuốc kháng sinh, lá cây, nghệ, dầu… khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Những thứ này có thể làm rốn lâu khô và dễ nhiễm trùng hơn.
• Không băng kín hay dùng đai quấn chặt bụng khiến rốn bị bí, ẩm.
• Không cậy vảy, không giật rốn.
• Không dán đồng xu hay vật gì lên rốn để “ép rốn”. Việc này không giúp ích gì và còn có thể gây kích ứng da.

Mặc tã, quần áo và tắm khi rốn chưa rụng

• Gấp mép tã hoặc cài bỉm thấp dưới rốn để nước tiểu không thấm vào rốn.
• Mặc quần áo rộng, mềm, thoáng để không khí lưu thông; tránh đồ bó sát bụng.
• Khi tắm, ưu tiên tắm lau từng phần, tránh ngâm rốn trong nước. Nếu rốn bị ướt, thấm khô ngay bằng gạc sạch.

Sau khi rốn rụng cần để ý gì?

Chân rốn có thể còn hơi ẩm vài ngày đầu. Ba mẹ tiếp tục giữ sạch và khô cho đến khi chân rốn lành hẳn rồi mới chuyển sang tắm chậu.

U hạt rốn: đôi khi sau khi rốn rụng còn sót lại một cục thịt nhỏ màu đỏ hoặc hồng, có thể rỉ chút dịch vàng nhạt. Tình trạng này thường tự hết trong khoảng một tuần. Nếu kéo dài, ba mẹ đưa bé đi khám để bác sĩ xử lý.

Thoát vị rốn (rốn lồi): rốn phồng lên khi bé khóc hoặc rặn do thành bụng ở rốn còn một lỗ nhỏ chưa khép. Tình trạng này thường không nguy hiểm và đa số tự khỏi trong 12–18 tháng đầu. Nếu đến khoảng 3–5 tuổi vẫn chưa khép, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật.

Nhận biết nhiễm trùng rốn

Nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh cần được phát hiện và điều trị sớm. Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Da quanh chân rốn đỏ, sưng, vùng đỏ lan dần ra bụng.
• Rốn rỉ dịch vàng, có mủ hoặc có mùi hôi.
• Bé khóc khi chạm vào rốn hoặc vùng da xung quanh.
• Rốn chảy máu nhiều, khó cầm.
• Bé sốt, bú kém hoặc mệt lả.

Khi thấy những dấu hiệu này, ba mẹ không tự bôi thuốc ở nhà mà đưa bé đến cơ sở y tế để được khám và điều trị theo chỉ định của bác sĩ.